تجلیل از مقام ادبی ایرج میرزا

مقدمه

به نام خدا 
و با عرض سلام و ادب و احترام 
 خدمت همه ی ادیبان و ادب دوستان عزیز
در این صفحه بخش هایی از کتاب ایرج نامه خدمت شما ارائه می گردد که در آن ابیاتی در تمجید و ستایش از شاعر توانا مرحوم ایرج میرزا و درد دلی با آن مرحوم  درج شده است
امیدوارم مورد پسند ادیبان و ادب پروران عزیز واقع شود
کتاب ایرج نامه در سال ۱۳۸۷ آماده ی چاپ شد اما متاسفانه مجوز چاپ نگرفت.....
☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆
آغاز سخن به نام یزدان
با نام خدای عشق و ایمان
آن خالق کائنات و آفاق
آن قادر مهرَبان و رزاق
آن کس که به بندگان رحیم است
بر کل جهانیان کریم است
در وقت نزول فیض باران،
فرقی نکند به چشم رحمان،
این منزل عابد است و زاهد
یا خانه ی بی نماز و فاسد
او بر همگان کَرَم ببارد
جُز مرحمت و عطا ندارد
بر بنده از او همیشه نیکی است
یک ذرّه جفا به کار او نیست
هر شَرّ و بدی اگر به دنیاست
آن حاصل جهل و کِشته ی ماست
خورشیدِ جهان که عین نور است
از سردی و تیرگی به دور است
پس هر که شود به او مقرب
افزون ببرد عنایت از رب
از بهر بشر ولی جهنم
بعنی کرم و عطای حق کم
از مقصد خود اگر شوی دور
کی می رسدت حلاوت و نور؟
سختی که بُوَد زمان برزخ
یا آتش بی امان به دوزخ،
یعنی فوران حسرت و سوز
از دوری مهر عالم افروز
امّا به بهشت اهل ایمان
گر بوده وفور لطف و احسان،
نزدیکی حق بُوَد دلیلش
تا بهره بَرَد چنین خلیلش
یا رب برسان به ما درایت
بر کسب سعادت و عنایت
تا خرّم و خوش به هر دو عالم
با مِهر تو طی شود دمادم
☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆
ان شاءالله
آخرین تغییرات:
توسط
نسخه چاپی شعر
.
بعد از سخن از کریم مطلق
یادی کنم از رسول بر حق
از حضــرت مصطفی محمد (ص)
آن خاتم انبیای سرمد
گـــويم صـــلوات و بـــا ســـلامم
زينــــت بــــدهم از آن كلامــــم
شــعري كــه در ايــن مقولــه آيــد
احســـاس مـــرا بيـــان نمايـــد
احســاس مــرا بــه شــاعري خــوب
يــك شــاعر بــي نظيــر و محبــوب
بر گفتــه ي مــن بُــوَد مخاطــب
ســلطان بيــان و شــعر و مطلــب،
آن شــاعر محتــرم كــه شــعرش
آبـــي شـــده بـــر تنـــور آتـــش
آن كس كه به قلب من كمك كرد
بــا شــعر تَــرَش دلــم خنــك كــرد
اي گـــنج نهفتـــه در دل خـــاك
اي «ايرج» خوش بيـان و بـي بـاك
اشــعار تــو بــس روان و نيكوســت
دارم همه را به صدق دل دوسـت
آن قند و عسل که از تو دیدم
کی از خم دیگران چشیدم؟
هر اُدكُلُني به عطـر و بـويي اسـت
چون عطر تو بهرِ من كسـي نيسـت
ديــوان تــو هــر كســي بخوانــد
قـــدر ســـخنت يقـــين بدانـــد
دريای فصــــاحتی تو در شــــعر
از لحن تو گشته ساده تر شعر
از لطف تو گشته صاف و هموار
فهمیدن واژه ها در اشعار
شــعرت همگــي روان و گوياســت
دریای نكـــات نَغـــز و زيباســـت
اشــــعار تــــو در ثنــــاي مــــادر
مـــثلش نسروده شـــخص ديگـــر
دريــــاي لطــــافتيّ و احســــاس
روحت چه لطيف و گرم و حسّـاس
گــر بهــر تــو فرصــت بيــان بــود
گر عمر تو بيش از اين زمـان بـود
نـــام تـــو ميـــان بهتـــرين هـــا
مـي شد گُـل سرسبد بـه دنيـا
از دست اجــل كــنم شــكايت
از اين كـه نـداده بـر تـو فرصـت
تا راه كمـــال خـــود بپـــويي
كامــــل ســــخنان دل بگــــويي
امــا بــه همــان زمــان انـــدك
گشــتي تو به جمع شــاعران، تــك
احسن كه چنـين تـو خـوش بيـاني
ســلطان ســخن بــه هــر زمــاني
☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆

پی نوشت

☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆
تجليل از استعمار ستيزي ايرج
☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆
ايرج، تو بگو که از چه علت
از معرکه رفته ای به سرعت؟
در بـاغِ وطـن مگـر چـه ديـدي؟
كــز شــاخه ي زرد آن پريــدي
از بهر چه بیش از ابن نمانـدي؟
هجوی دگر از خسـان نخوانـدي؟
در كشـور مـا غــم غريبـي اســت
هـر دوره حكايـتِ عجيبـي اسـت
گر ميوه ي سالمي بـه بـاغ اسـت
از دزد و جماعتِ كـلاغ اسـت
دزدانه خورنـد و مـي خرامنـد
بر بـالش سـبزه بـي شـكم بنـد
امـــا عجب این كـــه دزد مكـــار
از صاحب میوه شد طلبكـــار
قــانون نشــود يقــين حــريفش
بــا  ظــاهر مومن و  شــريفش
هر کس که رسد كُنـد چپـاول
از ميوه ي بـاغ و سـبزه و گُـل
اما شده باغبان به زحمـت
بــا نــان بخــور نميــر و ذلّــت
ســودي نرســد بــه با ِغبــاني
جُز كاسه ي آب و خشـكه نـاني
بيگانه در این وطن چـه خواهـد؟
از بهر چه شر خود نكاهـد؟
او را چه كسي به ده دهد راه
جـز حضـرت كدخـداي گمـراه؟
بودي تو به صدق دل وطـن دوسـت
اين خصـلت مردمـان نيكوسـت
بـــا روســـي و انگليســـي پست
بودی تو ستیزه جوی خوش دست
گفتي تو «نه شـرقي و نـه غربـي»
تيــرت بــزدي به خصم حَربــی
بر خـائن و هـر وطـن فروشـي
محكــم بــزدي به حق، خروشــي
احســـن بـــه صـــلابت بيانـــت
جــان هــا بــه فــداي آن زبانــت
اين جا نَه غـزل دواي درد اسـت
امشـب َنـه زمـانِ آبِ سـرد اسـت
ايـــران طلبـــد فقـــط بيانـــت
آن آتـــش و دشـــنه ي زبانـــت
تا سفره ي چـرب و گـرم دزدان
آن پــاره نمایدش در ايــران
در شــعر تــو گــر نبــوده عــادت
گــاهي بــه رعايــت نزاكــت
امــا نَبُــوَد تــو را از آن عيــب
اي خوش سخن رسـيده از غيـب
اين بوده تو را روش در آن شـب
از بهـــرِ بيـــان و شـــرحِ مطلـــب
با شوخي و طنز و هجو و ليچار
نيشــت بــزدي بــه خيــلِ بــدكار
امــا بـــه ميــان كوچـــه بـــازار
از روي ادب بـــه پـــيش اَنظـــار،
بـــودي متشـــخّص و مـــؤدب
شهزاده ي بـا كـلاس و منصـب
هــم لفــظ قلــم ســخن نمــودي
هـــم بـــا ادب زمانـــه بـــودی
البته به شوخی از سیاهی
  گاهی تو سروده ای فکاهی
آن هم که مزاح و طنز بومی است
جایش نه به دفتر عمومی است...
☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆
انتقاد از چاپ همه ی اشعار ایرج میرزا
☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆
ديـوان تـو آن كـه كـرده چـاپش
او پنبــــه نهاده روی آتــــش
از شعر تو آن چه ديده آن دوسـت
گر خوب و بد و ضعيف و نيكوست،
بــا هــم همــه را نمــوده تركيــب
پس چيـده كنـار هـم بـه ترتيـب
ايـن گونـه عمـل يقـين خطـا بـود
بــر روح لطيــف تــو جفــا بــود
قطعا تــو خــودت رضــا نبــودي
اين گونه از آنچـه اي سـرودي
با هـم همگـي چنـين شـود چـاپ
لغــوي بــه كنــار گفتــه اي تــاپ
اشــعار تــو اكثــراً ملــيح اســت
در ديده ي من خوش و صحيح است
امــا دو ســه جــا خطــا ســرودي
گاهي تـو چـه بـد سـليقه بـودي
گویا تو نموده ای فراموش 
آئــين مبــين و کیش حق کوش 
گر دين خدا كنون بـه عِـين اسـت
از خون و حماسه ي«حسين»است
كــو زنــده تــر از حســينِ مظلــوم
كِي مُرده كه خواني اش تو معـدوم
يك زنده اگر در اين جهـان اسـت
آن زنده يقين حسـينِ مـان اسـت
پـس جـان مـن و جهـان سراسـر
گـــردد بـــه فـــداي آن دلاور
☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆
انتقاد از ترویج بی حجابی
در شعر ایرج میرزا
☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆
اما تو و قطعه ی حجابت
آزرده کند دل از جنابت
تـــرويج فســـاد و بـــي حيـــايي
رد کرده طبیعت  خدایی 
كـــالا نبُـــوَد وجـــود زن ها
تـا ديـده شـود چنـان چمـن هـا
تــا هــر كــه بُــوَد اســير شــهوت
بــر آن گــذرد بــراي لذت
ارزش بـه زنـان بـا خـرد چيسـت؟
بي شك به مُد و برهنگي نيسـت
انســـان نبُـــوَد نظيـــر حيـــوان
تــا تــن كنــد این چنین نمايــان
فرمـان خـدا كـه در كتـاب اسـت
از روي حيا يكـي حجـاب اسـت
امـــا نبُـــوَد در ايـــن شـــريعت
فرمان به حجاب دسـت و صـورت
مقصـود تـو گـر حجـاب رُو بـود
پـس حـرف تـو نسـبتاً نكـو بـود
زيـرا بـه كتـاب و شـرع جـاذب
رو بنــده نبــوده فعــل واجــب
☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆
گلایه از وضعیت حجاب و عفاف 
در زمانه ی ما
☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆
امــا تــو در ايــن زمــان كجــايي؟
تا تف بزنی به بی حیایی
روبنده ببین که از وطن رفت
هم چادر و هم حیای زن رفـت
آن زن که تو کرده ای تمنا 
شلوار حیا بکنده از پا
غيــــرت بشكســــته در گــــذرگاه
عفــت شــده زيــر پــا ســر راه
مردانگــي از میــان مــا رفــت
دوران طلائــــي حيــــا رفــــت
آمــد شــب تيــره ي جهـــالت
دنيــا شــده مــنجلاب شــهوت
خلقی كــه در ايــن زمانــه هســتند
بعضـاً چـه پليـد و رذل و پَسـتند
ايـــن قافله آبـــروي انســـان
ریزد همه را به پای  شیطان 
مردانگــــي و شــــعور و غيــــرت
همــراه حجــاب و شــرم و عفّــت
از همت خلق بــي حيــا رفــت
از كشــور مــا بگــو كجــا رفــت؟!
مـــا اهـــل جميـــع وارداتـــيم
اين دفعه چه شـد بـه صـادراتيم؟
يك دفعه چـه گشـته غيـرت مَـرد؟
پـس كـو شَـرَف و تعصـب و درد؟
بــــا نــــام تجــــدّد و ترقّــــي
مــردان و زنـــان خـــام شــرقي
انســـــانيت و حيـــــا بدادنـــــد
پـــا در لجـــن هـــوس نهادنـــد
بـــازار فسادشـــان بُـــوَد گـــرم
حيــوان کند از وجودشان شــرم
اين بي پدران چه زن چـه مَـردش
از ننــگ و بلا نبــوده دردش
زن گشـــته نمـــادِ بـــي حيـــايي
گردیده به پای مد فدایی
بيچــاره بــه هــر جهــت بكوشــد
ارزان گُـــل عفـــتش فروشـــد
مَردش بِنِگر چـه كَلّـه پـوك اسـت
در پیشه رقیب نرّه خوك اسـت
هم داده به فخـر و خنـده نـاموس
هم نزد نَران خودش كُنـد لـوس
مَــردان به جوار خود بخوانــد! !
ايــن ضایعه فخــر خــود بدانــد
بيچـاره خـودش بـه نسـل و فاميـل
برتر بشمارد از سـگ و فيـل
حيــوان بــه خــدا چنــين نباشــد
مِــثلش بــه زمــين يقــين نباشــد
ايــن مــرد و زن نفهــم و ناپــاك
در هرزگي اش چه گشته بي باك
او تــازه بــه مــا كُنــد مباهــات!
ديــن را شــمرد بــد و خرافــات!
آن بي شـرف كثيـف و بـي عـار
از ما شده این زمان طلبكـــار
دانــد همــه كــار خــود تجــدّد
گرديــده اســير و بنــده ي مُــد
گر اين همه فخر آن جنـاب اسـت
در ديده ي بنـده منجلاب اسـت
☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆
شكايت از زمانه
☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆
ايــرج، بــه زمــان مــا بلاهاســت
بيچاره كسي كـه دوره ي ماسـت
شايد به همین جهت عیان اسـت
اين دوره ي آخـر الزمـان اسـت
دينداري مردمان چه سخت است
سُلطان و گدا چه تيره بخت است
چيــزي نبــود كنــون بــه جــايش
از ديــن شِــنَوي فقــط صــدايش
واعــظ شــده پيشــه اش تجــارت
ديـــن را بنهـــاده بهـــر ملـــت
پس دايه ي خارجي که نـاجی است
جبــران کن هر قصــور حــاجی است
كــافر بــه لبــاس ديــن بيايــد
تفســـير و بيـــان ديـــن نمايـــد
در مزرعــه اي بــه نـــام آئـــين
از فهــم و زرنگــي ســگان بــين
زائيــده شــغال و گــرگ و روبــاه
بــي واهمــه بچــه گــاه و بيگــاه
تبعيض و جفا عجـب زيـاد اسـت
مجرم نه غريبـه ، خانـه زاد اسـت
از درد و فساد و ظلم و بيـداد
شيطان شده در جهان فقـط شـاد
بيداد و جفا هميشه تلـخ اسـت
گر لندن و اصـفهان و بَلـخ اسـت
با اين كه منم هميشه خـوش بـين
امّـا شـده ام بـه حـال غمگـين
از بـس كـه بديـده ام دو رنگـي
در ســينه شــدم دچــار تنگــي
بــر هــر كــه بــداده ام امانــت
او كــرده بــه حــق مــن خيانــت
بـر هـر كـه شـدم بـه راه خـوبي
او بــر ســرِ مــن شكســته چــوبي
از بس كـه بد و جفـا بديـدم
يــا قصّــه ي ناكســان شـنيدم
پژمـرده شــدم در ايــن بيابـان
از سايه ي خود شـدم هراسـان
با اين همه حسّ من بـه هـر روز
باشــد بــه مثــالِ َمــردِ پيــروز
هـر روزِ دگـر بـه صـبح فـردا
چـون ُگل به گذر شوم شـكوفا
با اين كه ظريـف و بـي قـرارم
مـــن اِنْـــدِ اُميـــد و انتظـــارم
 از بس كه دلم لطیف و لوس اسـت
هر لحظـه در انتظـار بـوس اسـت
امـا همـه كـس كـه ايـن نداننـد
تــا بوســه بــه ســوي مــن پراننــد
از بخت بدم نديـده ام دوسـت
تا با دل او رَوَم بـه يـك پوسـت
خوبــانِ جهــان اگــر زيادنــد
امـــا بــه دلـــم بهــا ندادنـــد،
تـا همـدم و يـار بنـده باشـند
بــر جــان و دلــم صــفا بپاشــند
هر دوره به هـر زمـان كـه بـودم
بــا هــر كــه رفــاقتي نمــودم،
يــك همــدم بــا وفــا نديــدم
يـــك آدم بـــي ريـــا نديـــدم
شايد دلِ من خـودش لعـين بـود
پس لایق همــدمي چنــين بــود
امـا دلِ مـن دلـي لطيـف اسـت
عيبش شده اين كه او ظريف است
از فُوتِ تو خـون اگـر فشـاند
طوفــان چــه كُنــد؟ خــدا بدانــد
البتّــه بدان نمــي زنــم لاف
گـــويم ســـخن از کمال انصـــاف
هرگــز کمک از َكــسی نگیرم
حتّـي اگر از عطش بمیرم
جُز يـك طلـب و نيـاز و حاجـت
آن هم گل مهر و عشق و الفت
اما نچشیدم این حلاوت 
از یار و رفیق و این جماعت
هــر ده نفــري كــه بنــده ديــدم
از نُــه نفــرش جفــا كشــيدم
با اين همـه، راضی از خدایم
پس بر همه ذاکر دعایم
مـن بغض کسی بـه دل نـدارم
تا کینه ی کس دهد فشارم
گر ظلم و بدي كسي به من كـرد
آورده بــه قلــب و پيكــرم درد،
از هــر رقــم و مُــدِل ببخـــشم ِ
از عمق و صمـــيم دل ببخشـــم
☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆
 ياد مرگ و طلب حلاليت 
☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆
از بس به جهان خطـا نمـودم
بر پیر و جوان جفــا نمــودم
نــزد همه چون غبار راهم
پس از همه معذرت بخـــواهم
از بنده اگر کسی جفا دید
خواهم که ببخشد آنچه را دید
خــواهم کند از وفا حلالـــم
فرزنــــد و بــــرادر و عيــــالم
هـم خـواهر و يـار و والِـدِينم
هــم آنكــه از او دچــار دِيــنم
فردا كـه بـه محشـر و قيامـت
هـر نامـه ی مـا شَـوَد حكايـت
مشكل به يقين حقوق نـاس اسـت
اين حق به هزار و يك كلاس است
تضــييع حقــوق و مــال مــردم
حتي ستمی بـه قَـدرِ گنـدم
يــا غيبــت و افتــرا و تهمــت
يا موجب هـر فشـار و زحمـت
هر ذره ي آن يقين حساب اسـت
بر عامـل هـر خطـا عـذاب اسـت
مـن هـم بـه يقـين شـبي بميـرم
پــس عفــو و حلاليــت بگيــرم
این لحظه من از رفيق و هر دوسـت
يا آن كـه مـرا دُيـوني از اوسـت
خــواهم همگــي مــرا ببخشــند
هـر كـرده ي نـا بجـا ببخشـند
تا بلکه خدا ی پاک و رحمان
از بنده ببخشد آن گناهان
☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆☆
.

دیدگاه و پیام شما

از اینکه دیدگاه خود را به اشتراک می‌گذارید، سپاسگزاریم.